भाषा सिकाउने पहिलो किताब ‘हाम्रो नेपाली भाषा – भाग १’

पुस्तक-समीक्षा

पुस्तकको आवरण
लेखक

राजेश कोइराला

नेपालबाहिरका नेपाली-भाषी बालबालिकालाई भाषा सिकाउने पहिलो किताबका रूपमा ‘हाम्रो नेपाली भाषा – भाग १’ प्रकाशित भएको छ । मिनेसोटा राज्यको सेन्ट पलमा गत मार्च १२ का दिन सार्वजनिक गरिएको उक्त नेपाली भाषाको पाठ्यपुस्तक खिम खतिवडाले तयार (लेखन / सम्पादन) पार्नुभएको हो । यो किताब बालबालिका र उनीहरूका हजुरबुबा-हजुरआमा बीच भाषाको साँघु हुनसक्छ ।

किताब सार्वजनिक कार्यक्रमपछि प्रकाशित विज्ञप्तिमा भनिएको छ, ‘नेपालबाट प्रकाशित विभिन्न पाठ्यपुस्तकहरू बजारमा पाइन्छन् तर प्रायः सबैजसो ती पुस्तकहरू नेपाली परिवेशमा लेखिएका छन् ।’ पाठहरू नेपाली परिवेशका नबाउन खोज्दा अलि-अलि अलमलिएका हुन कि भन्ने भान हुन्छ । यी विकसित देशहरूमा नानीहरूलाई केरा, मेवा, गाई आदि चिनाउन गाह्रो छ । तर कुकुर, पुतली (खेलौना), बुरुस, कोलगेट आदि चिनाउन सजिलो छ । लेखक / सम्पादकले हामीसँग उपलब्ध यस्ता चिजका विषयमा लेख्नुभएको भए, पछि पढाउनेलाई सजिलो हुनसक्थ्यो ।

पुनर्वासका क्रममा सबैलाई ‘आफ्नो घरमा आफ्नो भाषा बोल्न नछाड्नुहोस् है’ भन्ने गरिन्छ । भाषा संरक्षणका लागि पुनर्वासको अवसर दिने देशले लाएको यो ठूलो गुन हो । किताब सार्वजनिक कार्यक्रमपछिको विज्ञप्तिको अंश, ‘हामीले शुरूमा सुनाइ र बोलाइसम्बन्धी सीपहरूलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ किनकि हाम्रा बालबच्चाले शुद्धसँग नेपाली बोली मात्र दिए भने पनि ठूलो उपलब्धि हुन्छ,’ ले त्यसैलाई जोड दिएको छ ।
किताबमा डा. लक्ष्मीनारायण ढकाल तथा लेखक / सम्पादक खतिवडाको भूमिका छ । साना नानीहरूलाई भाषा सिकाउने किताब भएकाले यी भूमिकालाई छोटा बनाउनु पर्थ्यो कि जस्तो लाग्छ । हामीलाई लागेका कुरा लेख्ने, भन्ने, अझ भनौं न अरूसमक्ष लाने माध्यम अरू धेरै छन् ।

पुस्तकको आवरण

तीन संवाद, ६ गीत / कविता, २ कथा, ४ गद्य / निबन्ध गरी किताबमा मूल रूपमा १५ पाठ छन् । आपसमा चिनजान गर्न ‘संवाद’ विधाअन्तर्गत ‘परिचय’ नामकको अंशबाट शुरू भएको किताबको पहिलो पाठमा ‘आऊ क, ख पढौं’ (गीत / कविता) छ । अन्तिम पाठ ‘फुर्के बाच्छो’ (कविता / गीत) छ । परिचय र परिशिष्टले पाठहरूको आरम्भ र समाप्ती गरेका छन् । किताबमा गीत / कविता धेरै हुनु राम्रो पक्ष हो । पाठमा शब्द सरल छन् । वाक्य छोटा छन् । मीठास कायम राखिएको छ । किताबमा कम्तीमा १-१० सम्मका अङ्क सिकाउने एउटा पाठ संलग्न गर्न सकिन्थ्यो । तर किताबका पाठहरू नेपाली सिकाउन करिब पुग्छन् । यसै किताबबाट शुरू गर्दा राम्रो हुन्छ ।

किताबका दुई भूमिका (सम्मति र ‘हाम्रो नेपाली भाषा’का सम्बन्धमा केही कुरा) लाई छाड्दा नानीहरूले पढ्ने अंशमा फाट्टफुट्ट भाषिक त्रुटिहरू पनि देखिन्छन्, जस्तो: केही ठाउँमा ‘हरू’ को ‘रू’ ह्रस्व छ । ‘स्वर वर्ण’ तथा ‘व्यञ्जन वर्ण’ कहीँ छुट्टाछुट्ठै त कहीँ जोडेर (‘स्वरवर्ण’ र ‘व्यञ्जनवर्ण’) लेखिएका छन् । ‘चन्द्रविन्दु’ र ‘चन्द्रबिन्दु’ दुवै लेख्न सकिन्छ । तर भाषा सिकाउने किताबमा भने एकरूपता भएको राम्रो हुन्छ । पृष्ठ ६४ मा ‘वर्णहरू’ हुनुपर्नेमा ‘वर्णहहरू’, ‘छुट्याएर’ हुनुपर्नेमा ‘छुट्यएर’ देखिन्छ । तर त्रुटि कम होस् भनेर सबैतिर आँखा ठूला पारेर हेरेको भान हुन्छ ।

करिब ११ इन्च लम्बाइ र ८ इन्च चौडाइको यो किताब भित्री ७६ आवरण ४ गरी ८० पृष्ठको छ । किताबको मूल्य १० अमेरिकी डलर राखिएको छ । आवरण रङ्गिन छ भने भित्री पानाका चित्रहरू पनि रङ्गिन छन् । आवरण र भित्रका धेरैजसो चित्रहरू नन्दु खतिवडा, रोहित कोइराला, प्रतिभा खतिवडा र गरिमा खतिवडाले तयार पारेका छन् भने केही चित्र इन्टरनेट, नेपालको पाठ्यपुस्तक आदिबाट लिइएका छन् ।

गोमा प्रकाशन, अमेरिकाको यो किताबको मुद्रण भने वीणा ग्राफिक्स, वाराणसी (भारत) मा गरिएको हो । यो किताब यसै वर्ष छापिएको हो । पहिलो संस्करणमा एक हजार प्रति निकालिएको उल्लेख छ ।

किताबको तयारीमा गरिएको मेहेनत, प्रकाशन तथा ढुवानी खर्च, बेचेर लागेको खर्च उठाउने आँट नै निकै प्रशंसनीय छ । यस किताबसहित लेखक / सम्पादकले तयार पार्न लाग्नुभएको योभन्दा अझ चुस्त हुने आशा राख्दै ‘हाम्रो नेपाली भाषा – भाग २’ का लागि अग्रिम साधुवाद !

[कोइराला अमेरिकाबाट प्रकाशित हुने “अक्षरिका” पाक्षिकका सम्पादक हुन्- सम्पादक]